बहुविधविधिना बीयरमध्ये फलस्वादं कथं योजयितव्यम्

यदि भवान् चिन्तयति यत् बीयर-मध्ये फल-स्वादं कथं योजयितव्यम् इति तर्हि भवतां विकल्पाः बहु सन्ति । नवीनं वा जमेन वा फलं, प्यूरी, रसः, अर्कः वा उपयोक्तुं शक्यते । प्रत्येकं विधिः अद्वितीयं स्वादं गन्धं च ददाति । यदा भवन्तः बीयरमध्ये फलं योजयन्ति तदा समयः, सज्जता च बहु महत्त्वपूर्णा भवति, विशेषतः होमब्रेविंग् इत्यत्र । सर्वत्र जनाः फलानां बीयरं बहु रोचन्ते । वैश्विकवृद्धिं पश्यन्तु : १.

देश/प्रदेश	बाजार मात्रा (२०२४) २.	वृद्धि दर (CAGR) ९.
संयुक्त राज्य अमेरिका	८५ मिलियन अमेरिकी डॉलर	५.५% २.
जर्मनीदेशः	७५ मिलियन अमेरिकी डॉलर	४.८% २.
चीनदेशः	६५ मिलियन अमेरिकी डॉलर	६.२% २.

बीयरमध्ये फलं योजयित्वा भवन्तः प्रयोगं कुर्वन्ति, स्वस्य स्वादं च निर्मातुं शक्नुवन्ति ।

की टेकअवे

• भवन्तः बीयरमध्ये फलं बहुधा योजयितुं शक्नुवन्ति। ताजाः, जमेन, प्यूरी, रसः, अर्कः वा उपयुज्यताम् । प्रत्येकं मार्गं भिन्नं रसं गन्धं च ददाति ।

• विभिन्नसमये फलं योजयित्वा स्वादः परिवर्तते । प्रारम्भिकं फलं लघुरसं ददाति । पश्चात् तत् योजयित्वा दृढः, नवीनः फलस्वादः भवति ।

• फलं सर्वदा प्रक्षाल्य तस्य उपयोगात् पूर्वं सेनेटाइजं कुर्वन्तु। एतेन भवतः बीयरः सुरक्षितः भवति, दुष्टस्वादाः च निवारिताः भवन्ति ।

• फलं जमयित्वा अधिकं स्वादं बहिः आनेतुं साहाय्यं करोति। वर्षभरि फलानां उपयोगं अपि कर्तुं शक्नोति । परन्तु हिमपातेन सर्वान् रोगान् न हन्ति ।

• फलं चिनोतु यत् भवतः बीयरशैल्या सह मेलनं करोति । उत्तमस्वादार्थं लघुफलानि गोधूमस्य एलेस् इत्यनेन सह सम्यक् गच्छन्ति। दृढं फलं स्टॉउट् इत्यनेन सह उत्तमम् अस्ति।

• प्रत्येकं गैलनस्य कृते अर्धतः एकपाउण्ड् यावत् फलेन आरभ्यताम् । स्वस्य बीयरस्य स्वादनं कुर्वन्तु, आवश्यकतानुसारं अधिकं योजयन्तु च। अनेन फलस्य अतिबलत्वं निवर्तते ।

• फलं योजयितुं समयं परिवर्तयितुं च भिन्नानि उपायानि मिश्रयित्वा प्रयतध्वम्। एतेन भवतः बीयरस्य स्वादः अधिकं रोचकः भवितुम् अर्हति ।

• फ्रेंच-प्रेस् भवन्तं सेवितुं पूर्वमेव ताजां फलानां स्वादं योजयितुं शक्नोति । एवं भवन्तः सम्पूर्णं समूहं जोखिमं न कुर्वन्ति ।

बीयरमध्ये फलं योजयितुं पद्धतयः

ताजा फल

प्रेप्सति

भवन्तः पक्वैः, उच्चगुणवत्तायुक्तैः ताजाभिः फलैः आरभतुम् इच्छन्ति। फलं सम्यक् प्रक्षाल्य मलं कीटनाशकं च दूरीकर्तुं शक्यते। क्षतविक्षिप्तं दूषितं वा बिन्दवं छिनत्तु। केचन मद्यनिर्मातारः फलं छिलन्ति वा गर्तयन्ति वा, अन्ये तु अधिकस्वादार्थं सम्पूर्णं उपयुञ्जते । भवन्तः फलं पिष्टुं वा कटयितुं वा शक्नुवन्ति येन रसाः मुक्ताः भवन्ति । उपयोगात् पूर्वं फलं जमयित्वा कोशिकाभित्तिः अपि भङ्गयितुं शक्नोति , येन स्वादाः भवतः बीयरमध्ये मिश्रणं सुलभं भवति।

युक्तिः : ताजां फलं स्वस्य बीयरमध्ये योजयितुं पूर्वं जमयित्वा स्वादनिष्कासनं कर्तुं साहाय्यं कर्तुं शक्यते तथा च केचन सूक्ष्मजीवाः न्यूनीकर्तुं शक्यन्ते, परन्तु तत् फलं पूर्णतया सेनेटाइज् न करोति।

कदा योजयितव्यम्

भवन्तः ब्रेविंग् इत्यस्य विभिन्नेषु चरणेषु नवीनफलं योजयितुं शक्नुवन्ति । यदि भवन्तः तत् पूर्वं योजयन्ति, यथा फोडस्य समये, तर्हि भवन्तः सूक्ष्मं, मिश्रितं फलं प्राप्नुवन्ति । पश्चात् फलं योजयित्वा, यथा प्राथमिक-द्वितीयक-किण्वने, फल-स्वादाः, गन्धाः च प्रबलाः भवन्ति । प्रत्येकं मञ्चं बीयरस्य भिन्नान् गुणान् बहिः आनयति ।

अत्र त्वरितरूपेण अवलोकनं भवति यत् समयः भवतः बीयरं कथं प्रभावितं करोति:

अडिशन स्टेज	स्वाद प्रभाव	गन्धबलम्	सुरक्षा (दूषणजोखिम) २.
पिटक	सूक्ष्म, एकीकृत स्वाद	न्यूनम्‌	न्यूनतमम्
प्राथमिक किण्वन	संतुलितः, मध्यमः स्वादः	मध्यम	न्यूनम्‌
गौण किण्वन	बोल्ड, ताजा फलस्वादः	उच्चैः	मध्यम
पैकेजिंग	तीव्रं, नवीनं फलं विस्फोटितम्	सर्वोच्चम्	सर्वोच्चम्

पक्षविपक्षः

• पेशेवराः : १.

• भवन्तः प्राकृतिकाः, जटिलाः स्वादाः प्राप्नुवन्ति।

• फलस्य प्रकारं परिमाणं च नियन्त्रयितुं शक्नुवन्ति ।

• ताजाः फलानि विटामिनानि, एण्टीऑक्सिडेण्ट् च योजयन्ति ।

• विपक्षः : १.

• सज्जतायै समयः भवति।

• वन्यखमीरस्य जीवाणुना वा जोखिमः ।

• स्वादः अप्रत्याशितः भवितुम् अर्हति ।

• प्रक्रियायाः प्रारम्भे एव नवीनफलं योजयित्वा मृदुः, मिश्रितः स्वादः भवति । पश्चात् परिवर्तनेन फलं अधिकं विशिष्टं भवति । जामुनः मधुरं तीक्ष्णं च स्वरं योजयति, साइट्रसः ज़ेस्टी किकं आनयति, उष्णकटिबंधीयफलानि च मधुरं विदेशीयं गन्धं ददति । भवन्तः फलस्य सन्तुलनं कर्तुम् इच्छन्ति येन भवतः बीयरं न अतिक्रान्तं भवति।

जमे फल

प्रेप्सति

यदि भवान् फलस्य ऋतुतः बहिः पक्वीकरणं कर्तुम् इच्छति तर्हि जमेन फलं सम्यक् कार्यं करोति। भवन्तः पूर्वं जमेन क्रेतुं शक्नुवन्ति अथवा स्वस्य फ्रीजं कर्तुं शक्नुवन्ति। सर्वदा गुणवत्तां पश्यन्तु तथा च शर्करा वा संरक्षकद्रव्याणि वा योजितानि फलानि परिहरन्तु। उपयोगात् पूर्वं फलं पिघलन्तु, अथवा यदि मन्दतरं स्वादविमोचनं इच्छन्ति तर्हि जमेन योजयन्तु। हिमपातः फलस्य कोशिकाभित्तिं भङ्गयति, यत् भवतः बीयरस्य मध्ये स्वादाः मिश्रयितुं साहाय्यं करोति ।

समयः

भवन्तः प्रायः कस्मिन् अपि चरणे जमेन फलानि योजयितुं शक्नुवन्ति, यथा नवफलम् । अधिकांशः मद्यनिर्माता प्राथमिक-द्वितीयक-किण्वनस्य समये तत् योजयति । पिघलितं फलं शीघ्रं मिश्रयति, जमेन फलं तु बीयरमध्ये उष्णतां प्राप्य शनैः शनैः स्वादं मुञ्चति ।

संकेता

• जमेन फलानां उपयोगेन वर्षभरि ऋतुफलैः सह पक्वीकरणं भवति ।

• हिमपातेन फलस्य भङ्गः भवति, येन खमीरस्य शर्कराः सुलभतया प्राप्यते ।

• जमेन फलं न्यूनीकरोति risk of contamination , परन्तु पूर्णतया सेनेटाइजं न करोति। सर्वदा स्वसाधनं सम्यक् स्वच्छं कुर्वन्तु।

• व्यक्तिगतरूपेण शीघ्रं जमेन (IQF) फलं सम्भालितुं सुलभं भवति तथा च उपयोगात् पूर्वं यत्किमपि दुष्टं खण्डं दूरीकर्तुं शक्नोति।

• पिघलितफलानां अतिरिक्तं जलं पश्यन्तु, यत् यदि भवान् बहु उपयुज्यते तर्हि भवतः बीयरं क्षीणं कर्तुं शक्नोति।

नोटः- जमे फलं भवन्तं लचीलतां ददाति तथा च स्वादनिष्कासनस्य सहायकं भवति, परन्तु तदपि भवन्तः सम्भाव्यं क्षयम् अवलोकयितुं प्रवृत्ताः सन्ति।

फल प्यूरी

कथं प्रयोगः करणीयः

फलप्यूरी सुलभं भवति, स्निग्धं, समं च स्वादं ददाति । भवन्तः व्यावसायिकं प्यूरी क्रीतुम् अर्हन्ति अथवा नवीनं वा जमेन वा फलं मिश्रयित्वा छानयित्वा स्वकीयं कर्तुं शक्नुवन्ति । प्यूरीं प्रत्यक्षतया स्वस्य किण्वनयन्त्रे योजयन्तु। केचन मद्यनिर्मातारः अतिरिक्तजटिलतायै फलचर्म वा बीजानि अपि योजयन्ति, परन्तु भवन्तः अस्वादस्य विषये सावधानाः भवेयुः ।

समयः

अधिकांशजना: प्राथमिक-द्वितीयक-किण्वनस्य समये फल-शुद्धं योजयन्ति । एषः समयः ताजानां फलानां स्वादं गन्धं च स्थापयितुं साहाय्यं करोति । बृहत्फलपञ्चस्य कृते पैकेजिंग् इत्यत्र प्यूरी अपि योजयितुं शक्नुवन्ति, परन्तु एतेन दूषणस्य जोखिमः वर्धते ।

पक्षविपक्षः

• पेशेवराः : १.

• प्यूरी सहजतया मिश्रयति, दृढं, फलस्य अपि स्वादं ददाति ।

• गर्तानां बृहत्खण्डानां वा चिन्ता न कर्तव्या ।

• वाणिज्यिकप्यूरी प्रायः पाश्चुरीकृतं भवति, येन दूषणस्य जोखिमः न्यूनीकरोति ।

• विपक्षः : १.

• प्यूरी भवतः बीयरं मेघयुक्तं कर्तुं शक्नोति।

• केषुचित् प्यूरीषु शर्करा अथवा संरक्षकद्रव्याणि योजितानि सन्ति, अतः लेबलं पश्यन्तु ।

• गृहे निर्मितस्य प्यूरी इत्यस्य सावधानीपूर्वकं सफाई, प्रिप् इत्यस्य आवश्यकता भवति।

गृहे ब्रेविंग्-प्रयोगे ज्ञातं यत् हस्त-पिष्ट-फल-प्यूरी-इत्यस्य उपयोगेन चर्म-बीजानां सह किण्वनं, स्वाद-जटिलता च द्वयोः अपि वृद्धिः भवति प्यूरी योजयितुं पूर्वं CO2 इत्यनेन स्वस्य किण्वकस्य शुद्धिः फलस्य स्वादं ताजां स्थापयितुं साहाय्यं करोति । यदि भवन्तः द्वितीयसमूहस्य कृते फलस्य पुनः उपयोगं कुर्वन्ति तर्हि भवन्तः लघुतरं, अधिकं सन्तुलितं फलस्वादं प्राप्नुवन्ति ।

युक्तिः : फलानां सम्पर्कसमयं लघुं कुर्वन्तु येन ऑफ-स्वादाः न भवन्ति। स्थानान्तरणात् पूर्वं फलं बीयरतः पृथक् कुर्वन्तु येन स्वादः स्वच्छः भवति।

फलों का रस एवं सान्द्र

चयनम्

फलरसस्य, सान्द्रस्य च अनेकाः विकल्पाः सन्ति । शतप्रतिशतम् रसं चिनुत अथवा किमपि न योजयित्वा सान्द्रं कुर्वन्तु। योजिताः शर्कराः अथवा संरक्षकाः भवतः बीयरस्य स्वादं कथं परिवर्तयितुं शक्नुवन्ति । ते किण्वनं अपि गड़बड़ं कर्तुं शक्नुवन्ति। यदि भवान् स्पष्टं बीयरं इच्छति तर्हि छानितं रसं वा सान्द्रं वा उपयुज्यताम् । मेघयुक्तः रसः भवतः बीयरं धुन्धलं दृश्यते इति कर्तुं शक्नोति। केचन मद्यनिर्मातारः स्थिरस्वादस्य वर्णस्य च कृते मिश्रणस्य उपयोगं कुर्वन्ति ।

अत्र भवतः तुलनायां सहायकं सारणी अस्ति:

फलरूपम्	प्रो	विपक्षः
रस/सान्द्रता	सुसंगतः स्वादः; मिश्रणं कर्तुं सुलभम्; स्थानस्य रक्षणं करोति	अति मधुरं भवितुम् अर्हति; टैनिनस्य अभावः भवेत्
मिश्रणम्	विश्वसनीयं उत्पादम्; सुगन्धः वर्णः च	शर्कराः वा सिरपः वा योजितः स्यात्
ताजा/जमे	प्राकृतिकस्वादः; स्थानीयविकल्पाः	अत्यवस्था; सज्जतायै समयः भवति
प्यूरी	चिकनी बनावट; धुन्धले बीयरस्य कृते महान्	बहुमूल्यम्‌; धुन्धं जनयितुं शक्नोति
निष्कर्शन	उपयोगाय सरलम्; अल्पं भण्डारणस्य आवश्यकता अस्ति	कृत्रिमस्य स्वादं कर्तुं शक्नोति; न बनावटः

कदा योजयितव्यम्

भवन्तः भिन्नसमये रसं वा सान्द्रीकरणं वा योजयितुं शक्नुवन्ति। क्वाथनस्य समये तत् योजयित्वा मृदुतरः फलस्वादः भवति । न्यूनगन्धमपि ददाति । यदि भवन्तः प्राथमिककिण्वने योजयन्ति तर्हि भवन्तः सन्तुलितं स्वादं प्राप्नुवन्ति। अधिकांशः गृहमद्यनिर्माता गौणकिण्वने रसं वा सान्द्रं वा योजयन्ति । अनेन फलस्वादः गन्धः च प्रबलः भवति । एकं महत् फलं मुष्टिप्रहारार्थं पॅकेजिंग् इत्यस्मात् पूर्वं योजयन्तु। सावधानाः भवन्तु, एतेन पुटेषु वा पिण्डेषु वा अधिकं किण्वनं भवितुम् अर्हति ।

युक्तिः : सर्वदा स्वस्य रसस्य अथवा सान्द्रस्य शर्करां पश्यन्तु। उच्चशर्करा अधिकं मद्यं मधुरं च बीयरं निर्मातुम् अर्हति ।

संकेता

• वन्यखमीरं वा जीवाणुनाम् न्यूनीकर्तुं पाश्चुराइज्ड् रसस्य अथवा सान्द्रीकरणस्य उपयोगं कुर्वन्तु ।

• अल्पमात्रायां आरभ्य गच्छन् स्वादु कुर्वन्तु। भवन्तः अधिकं योजयितुं शक्नुवन्ति, परन्तु भवन्तः तत् बहिः आनेतुं न शक्नुवन्ति।

• यदि भवान् स्पष्टं बीयरं इच्छति तर्हि स्वस्य बीयरं बाटलीकरणात् पूर्वं फलघनद्रव्येभ्यः दूरं स्थापयतु।

• रसः सान्द्रं च सम्यक् मिश्रितं भवति, स्थानस्य रक्षणं च भवति । ते स्थिरं फलस्वादं ददति, परन्तु अत्यधिकं भवतः बीयरस्य स्वादं सोडा इव कर्तुं शक्नोति ।

प्रो टिप् : उज्ज्वलवर्णस्य कृते किण्वनस्य अनन्तरं रसं वा सान्द्रं वा योजयन्तु। तापनं वा मर्दनं वा वर्णं मन्दं कर्तुं गन्धं च न्यूनीकर्तुं शक्नोति ।

कदा फलं योजयितव्यम्

उबाल & भंवर

फोडस्य अथवा भंवरस्य अवस्थायां फलं योजयितुं शक्नुवन्ति । किण्वनस्य आरम्भात् पूर्वं एतत् पदं भवति । यदा भवन्तः अत्र फलं योजयन्ति तदा तापः अधिकांशं वन्यखमीरं जीवाणुनाञ्च मारयति । एतेन भवतः बीयरः दूषणात् सुरक्षितः भवति । क्वथनप्रक्रिया फलस्वादानाम् बीयरमध्ये मिश्रणं कर्तुं अपि साहाय्यं करोति । भवन्तः मृदुतरं, सूक्ष्मतरं फलरसं प्राप्नुवन्ति। गन्धः तावत् प्रबलः नास्ति यतः तापः अनेकान् फलगन्धान् निष्कासयति ।

• पेशेवराः : १.

• दूषणस्य न्यूनजोखिमः

• स्निग्धः, मिश्रितः फलस्वादः

• स्थिरस्य, शेल्फ-सज्जस्य बीयरस्य कृते उत्तमम्

• विपक्षः : १.

• दुर्बलफलगन्धः

• केचन सुकुमाराः स्वादाः नष्टाः भवन्ति

• वर्णः क्षीणः भवितुम् अर्हति

युक्तिः : चेरी अथवा सिट्रस् इत्यादीनां प्रबलस्वादयुक्तानां फलानां कृते एतस्य पद्धतेः उपयोगं कुर्वन्तु । यदि भवान् स्वस्य बीयरमध्ये केवलं फलस्य किञ्चित् संकेतं इच्छति तर्हि अपि तस्य प्रयोगं कर्तुं शक्नोति।

प्राथमिक किण्वन

प्राथमिककिण्वनस्य समये फलं योजयित्वा खमीरं पिच कृत्वा एव तत् मिश्रयति इति अर्थः । खमीरः माल्टेन सह फलात् शर्कराः खादिष्यति। एतेन मद्यस्य मात्रां वर्धयितुं स्वादं च परिवर्तयितुं शक्यते । बुदबुदाति क्रिया सम्पूर्णे बीयरमध्ये फलस्य मिश्रणं कर्तुं साहाय्यं करोति । भवन्तः सन्तुलितं फलरसं मध्यमगन्धं च प्राप्नुवन्ति।

• पेशेवराः : १.

• सन्तुलितः स्वादः गन्धः च

• मद्यस्य निर्माणं भवति इति कारणेन दूषणस्य जोखिमं न्यूनीकरोति

• अनेकैः किण्वनविधिभिः सह सम्यक् कार्यं करोति

• विपक्षः : १.

• CO2 इत्यनेन सह कश्चन फलगन्धः पलायते

• फलशर्कराभिः किण्वनं अप्रत्याशितम् कर्तुं शक्यते

• फलस्य गूदस्य शोधनं अव्यवस्थितं भवितुम् अर्हति

यदि भवान् फल-अग्रे-बीयरं इच्छति परन्तु प्रबल-गन्धं न इच्छति तर्हि एषः चरणः सम्यक् कार्यं करोति । खमीरं फलं च कथं परस्परं क्रियान्वयं कुर्वन्ति इति द्रष्टुं भिन्न-भिन्न-किण्वन-विधिषु प्रयोगं कुर्वन्तु । केचन मद्यनिर्मातारः अधिकगहनतायै द्वयोः चरणयोः फलं योजयितुं रोचन्ते ।

गौण किण्वन

गौणकिण्वनं बहवः गृहमद्यनिर्मातृणां प्रियं भवति । मुख्यकिण्वनस्य मन्दतायाः अनन्तरं भवन्तः फलं योजयन्ति। इदानीं मद्यस्य स्तरः अधिकः अस्ति अतः दूषणस्य जोखिमः न्यूनः भवति । फलस्य स्वादाः, गन्धाः च नवीनाः, साहसिकाः च तिष्ठन्ति । भवन्तः उज्ज्वलं रसयुक्तं रसं प्रबलं गन्धं च प्राप्नुवन्ति।

संशोधनेन तत् ज्ञायते गौणकिण्वनस्य समये फलं योजयित्वा बीयरस्य सुगन्धितरूपरेखा परिवर्तते . खमीरः फलं च मिलित्वा नूतनान् स्वादान् निर्मातुं कार्यं कुर्वन्ति । अध्ययनेन तत् ज्ञातम् फलसहितं विशेषखमीरप्रभेदानाम् उपयोगेन गन्धं वर्धयितुं अम्लतायाः संतुलनं च कर्तुं शक्यते | बीयर अधिकं जटिलं भवति, यत्र अस्वादाः विषमगन्धाः वा न सन्ति ।

• पेशेवराः : १.

• प्रबलः, नवीनः फलगन्धः

• विनाशस्य जोखिमः न्यूनः भवति

• भिन्न-भिन्न किण्वन-विधिभिः प्रयोगं कर्तुं शक्नोति

• विपक्षः : १.

• क्वाथनस्य अपेक्षया किञ्चित् अधिकं जोखिमम्, परन्तु तदपि सुरक्षितम्

• फलशर्कराभ्यः अतिरिक्तं किण्वनं भवति इति भवद्भिः अवलोकनीयम्

• बीयरं मेघयुक्तं कर्तुं शक्नोति

नोटः- यदि भवान् इच्छति यत् भवतः बीयरस्य गन्धः स्वादः च वास्तविकफलवत् भवतु तर्हि गौणकिण्वनस्य समये तत् योजयितुं प्रयतध्वम्। एषा पद्धतिः अन्तिमस्वादस्य उपरि सर्वाधिकं नियन्त्रणं ददाति ।

पैकेजिंग एवं सेवा

भवन्तः पॅकेजिंग् इत्यस्मात् पूर्वमेव वा सेवनसमये अपि फलं योजयितुं प्रलोभनं अनुभवन्ति । एषा पद्धतिः भवतः बीयरं नवफलस्वादस्य गन्धस्य च विशालं विस्फोटं ददाति । फलखण्डान् पुटेषु, पिण्डेषु, काचेषु वा पातयितुं शक्नुथ । केचन जनाः स्वपेयस्य प्लवमानस्य जामुनस्य अथवा सिट्रस्-स्लाइस्-रूपं बहु रोचन्ते । इदं मजेयम् अनुभवति, पार्टिषु च महान् दृश्यते।

अस्मिन् स्तरे फलं योजयित्वा भवन्तः अत्यन्तं तीव्रः फलरसः प्राप्नुवन्ति । गन्धः काचात् बहिः कूर्दति। भवन्तः उज्ज्वलाः वर्णाः, रसयुक्तः मुष्टिः च प्राप्नुवन्ति। यदि भवान् इच्छति यत् भवतः बीयरस्य स्वादः नवफलेषु दंशयन् इव भवतु तर्हि एषः एव मार्गः ।

परन्तु भवद्भिः कतिपयानां विषयाणां कृते सावधानता आवश्यकी अस्ति। फलं विलम्बेन योजयित्वा मद्यस्य, किण्वन-विधिनां च सुरक्षाजालं लङ्घयति इति अर्थः । वन्यखमीरः जीवाणुः वा लुब्धः प्रवेशं कर्तुं शक्नोति एतेन किण्वनं पुनः आरभ्यते चेत् दूषणं वा पुटस्य विस्फोटः अपि भवितुम् अर्हति । स्वच्छं, सेनेटाइज्ड् फलं सर्वदा उपयुज्यताम्। पाश्चुराइज्ड् फलं वा रसः वा सर्वोत्तमरूपेण कार्यं करोति । यदि भवन्तः पिण्डिकायां फलं योजयन्ति तर्हि तत् शीतं कृत्वा शीघ्रमेव पिबन्तु।

युक्तिः : यदि भवान् परोक्ष्ये फलं योजयितुम् इच्छति तर्हि फ्रेंचप्रेस् इत्यस्य उपयोगं कर्तुं प्रयतस्व। फलं प्रेसमध्ये स्थापयित्वा स्वस्य बीयरं पातयित्वा कतिपयानि निमेषाणि उपविष्टं कुर्वन्तु। निपीड्य पातयन्तु। सम्पूर्णं बैचं जोखिमं न कृत्वा भवन्तः ताजां स्वादं प्राप्नुवन्ति।

अत्र पक्षपातयोः त्वरितरूपेण अवलोकनं भवति:

प्रो	विपक्षः
प्रबलतमः फलस्वादः गन्धः च	दूषणस्य सर्वाधिकं जोखिमम्
उज्ज्वलवर्णः रसयुक्तः रसः च	शीशीषु अतिकार्बोनेशनं जनयितुं शक्नोति
पार्टिषु विशेषकार्यक्रमेषु च मजा	अल्प शेल्फ लाइफ
लघुसमूहेषु प्रयोगं कर्तुं सुलभम्	स्वादानाम् मिश्रणस्य वा मृदुतायाः वा समयः नास्ति

भवन्तः चिन्तयन्ति यत् जनाः पॅकेजिंग्-समये वा परोक्ष्ये वा फलानि योजितानि बीयराणि रोचन्ते वा इति। अद्यतनेन इन्द्रिय-अध्ययनेन बीयरस्य तुलना ब्रेविंग्-काले योजितैः फलैः सह कृता, परन्तु पॅकेजिंग्-समये वा परोक्षे वा न । अध्ययनेन एतेषु पश्चात्पदेषु योजितफलस्य उपभोक्तृस्वीकारस्य विषये कोऽपि आँकडा न प्राप्तः । अतः, भवन्तः न्यायाधीशः भवितुम् प्राप्नुवन्ति! तत् प्रयतस्व पश्यन्तु यत् भवतः मित्राणि च किं चिन्तयन्ति।

यदि भवान् सुरक्षितं क्रीडितुं इच्छति तर्हि केवलं एकस्मिन् पुटके वा काचस्य वा फलं योजयतु। तद्विधं भवन्तः स्वस्य सम्पूर्णं समूहं जोखिमं न कृत्वा नूतनरसस्य आनन्दं लब्धुं शक्नुवन्ति । यथाशक्ति स्वच्छानि साधनानि फलानि च सर्वदा स्थापयन्तु।

नोटः- पैकेजिंग् अथवा परोक्षे फलं योजयितुं साहसिकं रचनात्मकं च भवति। प्रयोगाय मित्रैः सह साझेदारी कर्तुं च इदं परिपूर्णम् अस्ति, परन्तु भवद्भिः विनाशः, सुरक्षा च पश्यितव्यम् ।

बीयरस्य कृते फलं सज्जीकृत्य

सफाई एवं सेनेटाइजिंग

भवन्तः इच्छन्ति यत् भवतः बीयरस्य स्वादः महान् भवतु, सुरक्षितः च भवतु। भवतः सर्वाणि फलानि शोधयित्वा आरभत। शीतलप्रवाहजलस्य अधः प्रक्षाल्य मलं, अवशिष्टं स्प्रे च दूरीकर्तुं शक्यते । यदि भवन्तः नारङ्ग-आड़ू-इत्यादीनां स्थूलचर्मयुक्तानां फलानां उपयोगं कुर्वन्ति तर्हि तान् मन्दं मर्दयन्तु । क्षतविक्षिप्तं दूषितं वा बिन्दवं छिनत्तु। स्वच्छानि छूराणि, कटनफलकानि च सर्वदा उपयुज्यताम् ।

सेनेटाइजिंग् इति अग्रिमः सोपानः अस्ति। प्रक्षालनेन अधिकांशं मलं दूरं भवति चेदपि सर्वान् रोगान् न हन्ति । भवन्तः फलानि मज्जनार्थं निर्मितस्य मृदुसेनेटाइजर् मध्ये निमज्जयितुं शक्नुवन्ति । केचन मद्यनिर्मातारः स्टार सैन् इत्यादिषु घोलने शीघ्रं भिजयितुं उपयुञ्जते । यदि भवन्तः रसायनानां उपयोगं कर्तुम् इच्छन्ति तर्हि फलं मन्दं तापयित्वा पाश्चुराइज् कर्तुं शक्नुवन्ति । एतत् पदं भवतः बीयरात् वन्यखमीरं जीवाणुनाञ्च बहिः स्थापयितुं साहाय्यं करोति ।

युक्तिः : संरक्षकद्रव्यैः सह फलानां प्रयोगं परिहरन्तु। एते अस्वादं जनयितुं शक्नुवन्ति तथा च भवतः खमीरं कार्यं कर्तुं निवारयितुं शक्नुवन्ति।

जमना एवं पिघलना

फलं हिमयितुं बहवः मद्यनिर्मातृणां कृते स्मार्टः कदमः अस्ति । एतत् भवन्तं शिशिरे ग्रीष्मकालीनजामुनस्य उपयोगं कर्तुं वा फलानां रक्षणं कर्तुं शक्नोति यावत् भवन्तः पक्वीकरणाय सज्जाः न भवन्ति। यदा भवन्तः फलं हिमयन्ति तदा कोशिकानां अन्तः हिमस्फटिकाः निर्मीयन्ते । एते स्फटिकाः कोशिकाभित्तिं भङ्गयन्ति, भवतः बीयरमध्ये अधिकं स्वादं मुक्तुं च साहाय्यं कुर्वन्ति । भवन्तः बहु अतिरिक्तं कार्यं विना फलस्य स्वादं दृढतरं प्राप्नुवन्ति।

शीघ्रं हिमपातः सर्वोत्तमरूपेण कार्यं करोति . एतेन लघुतराः हिमस्फटिकाः भवन्ति, अतः फलं स्वस्य आकारं वर्णं च अधिकं धारयति । मन्दं हिमपातेन फलं मशकं जडं च भवितुम् अर्हति । यदि भवन्तः उज्ज्वलवर्णं ताजां स्वादं च स्थापयितुम् इच्छन्ति तर्हि शीतलीकरणात् पूर्वं किञ्चित् शर्करां वा सिरपं वा योजयन्तु । एषा युक्तिः फलस्य स्वादस्य, बनावटस्य च रक्षणाय सहायकं भवति ।

यदा भवन्तः फलं पिघलन्ति तदा स्वच्छे, सेनेटाइज्ड् कटोरे कुर्वन्तु। शनैः शनैः कक्षतापमानं प्रति आगच्छतु। एतेन फलं भवतः खमीरं भवतः बीयरमध्ये योजयित्वा आघातं न करोति । स्मर्यतां यत् हिमपातेन सर्वान् रोगान् न हन्ति अतः विगलितं फलं सर्वदा सावधानीपूर्वकं सम्पादयन्तु ।

मशिंग एवं मिश्रण

मशिंग्, ब्लेण्डिंग् च भवतः फलस्य अधिकतमं लाभं प्राप्तुं साहाय्यं करोति । यदा फलं पिष्टं करोति तदा रसाः, रसाः च मुक्तुं मर्दयन्ति । आलूपिष्टकं, मिश्रकं, हस्तं वा अपि उपयोक्तुं शक्नुवन्ति । जामुनम् अथवा आड़ू इत्यादीनां मृदुफलानां कृते मिश्रणं सम्यक् कार्यं करोति । कठोरतरफलानां कृते प्रथमं लघुखण्डेषु खण्डयन्तु ।

प्राथमिककिण्वनस्य अनन्तरं पिष्टं वा मिश्रितं वा फलं योजयित्वा प्राकृतिकस्वादाः उज्ज्वलाः भवन्ति । यदि भवन्तः अतिशीघ्रं फलं योजयन्ति तर्हि तापः अथवा प्रबलः किण्वनं रसं मन्दं कर्तुं शक्नोति । भवन्तः यत् प्रकारं बीयरं पचन्ति तस्य अपि महत्त्वम् अस्ति। अल्पकटुतायुक्ताः लघुबीयराः फलस्वादं प्रकाशयन्तु। यदि भवन्तः बहु फलानां उपयोगं कुर्वन्ति तर्हि स्मर्यतां यत् एतत् शर्करां योजयति। अत्यधिकशर्करा भवतः बीयरं कृशं वा अतिमधुरं वा कर्तुं शक्नोति।

केचन मद्यनिर्मातारः फलस्य, माल्ट्-स्वादस्य च सन्तुलनार्थं विशेष-मशिंग्-पदार्थानाम् उपयोगं कुर्वन्ति अथवा भिन्न-भिन्न-वॉर्ट्-इत्यस्य मिश्रणं कुर्वन्ति । फलं धारयितुं हॉप् बैग् इत्यस्य अपि उपयोगः कर्तुं शक्यते । अनेन पश्चात् फलं दूरीकर्तुं सुलभं भवति, भवतः बीयरं च स्पष्टं भवति ।

नोटः- वास्तविकफलानाम् उपयोगेन सावधानीपूर्वकं मर्दनं च भवतः बीयरस्य ताजाः, रसयुक्तः स्वादः ददाति यः विशिष्टः भवति ।

पाश्चुराइजेशन एवं कैम्पडेन गोलियाँ

यदा भवन्तः स्वस्य बीयरं वन्यखमीरात् जीवाणुभ्यः च सुरक्षितं स्थापयितुम् इच्छन्ति तदा भवतः आस्तीनस्य उपरि कतिपयानि युक्तयः सन्ति । पाश्चुराइजेशनं, कैम्पडेन् गोल्यः च द्वौ लोकप्रियौ उपायौ भवतः फलं पक्वीकरणाय सज्जं भवति इति सुनिश्चित्य ।

पाश्चुराइजेशनस्य अर्थः अस्ति यत् भवन्तः अवांछितकीटाणुनाशार्थं फलं तापयन्ति। भवता तस्य क्वाथनस्य आवश्यकता नास्ति। तस्य स्थाने भवन्तः स्वस्य फलं प्रायः १६०°F (७१°C) यावत् तापयित्वा तत्र १० तः २० निमेषान् यावत् धारयितुं शक्नुवन्ति । एषः मृदुः तापः अधिकांशं नवीनफलस्वादं गन्धं च धारयति । अनेके गृहे मद्यनिर्मातृभ्यः एषा पद्धतिः रोचते यतोहि एषा भवतः बीयरस्य स्वादं पक्वं न कृत्वा संक्रमणं निवारयितुं साहाय्यं करोति ।

युक्तिः : तापमानस्य जाँचार्थं पाकशालायाः थर्मामीटर् इत्यस्य उपयोगं कुर्वन्तु। भवन्तः तत् स्थिरं स्थापयितुम् इच्छन्ति, न अतितप्तं, अतिशीतलं वा।

जामुन, आड़ू, अन्येषां मृदुफलानाम् कृते पाश्चुराइजेशनं सम्यक् कार्यं करोति । किञ्चित् जलेन सह घटे स्थापयित्वा तप्तं कृत्वा इदानीं तदा क्षोभयितुं शक्यते । तदनन्तरं भवतः बीयरं योजयितुं पूर्वं शीतलं भवतु । केचन मद्यनिर्मातारः मीड्-साइडर-योः कृते अपि एतत् पदं उपयुञ्जते । शोधं दर्शयति यत् १४०-१६०°F तापमाने १५-२० निमेषपर्यन्तं पाश्चुराइजेशनेन सुगन्धितानां संरक्षणं भवति, स्वच्छतायां च सहायकं भवति । एतत् प्रोटीन् न निष्कासयति, अतः यदि भवतः बीयरं मेघयुक्तं दृश्यते तर्हि पश्चात् स्पष्टीकर्तुं आवश्यकं भवेत् ।

अत्र पाश्चुराइजेशनस्य केचन पक्षपाताः सन्ति ।

प्रो	विपक्षः
अधिकांशं वन्यखमीरं जीवाणुनाञ्च मारयति	अतिरिक्तं समयं लभते
ताजा फलस्वादं रक्षति	सर्वाणि प्रोटीनानि न निष्कासयति
गृहे एव कर्तुं सुलभम्	बीयरं मेघयुक्तं कर्तुं शक्नोति

केचन मद्यनिर्मातारः फलं सेनेटाइज् कर्तुं वोड्का-रम्-मध्ये वा सिक्तं कर्तुं प्रयतन्ते । एषा पद्धतिः कार्यं करोति, परन्तु भवतः बीयरस्य स्वादं परिवर्तयितुं शक्नोति । फलं हिमपातं करणं अन्यः विकल्पः अस्ति । फलं भङ्गयति, रसविमोचनं च करोति, परन्तु जीवाणुनाशकं न करोति । हिमपातेन केवलं रोगाः निद्रां गच्छन्ति, न तु अन्तर्धानं भवन्ति ।

अधुना, विषये वदामः Campden tablets इत्यस्य । एतेषु लघुगोल्यः पोटेशियम मेटाबिसल्फाइट् भवति । एकं गोलीं मर्दयित्वा फलेन सह मिश्रयसि । गोलिका सल्फरडाय-आक्साइड् मुक्तं करोति, यत् वन्यखमीरस्य, जीवाणुनां च वृद्धिं निवारयति । बहवः मद्यनिर्मातारः कैम्पडेन्-गोल्यः उपयुञ्जते, परन्तु केचन बीयर-निर्मातारः अपि कुर्वन्ति ।

नोटः- कैम्पडेन् गोल्यः तदा सर्वोत्तमरूपेण कार्यं कुर्वन्ति यदा भवन्तः फलं स्वस्य बीयरमध्ये योजयितुं पूर्वं २४ घण्टाः यावत् उपविष्टुं ददति। एतेन टैब्लेट् स्वकार्यं कर्तुं समयं प्राप्नोति ।

कैम्पडेन् गोल्यः भवतः बीयरस्य स्वादं न परिवर्तयन्ति यदि भवन्तः तान् सम्यक् उपयुञ्जते। तेषां प्रयोगः सुलभः भवति, तेषां तापस्य आवश्यकता नास्ति । परन्तु केचन जनाः तान् परिहरन्ति यतोहि ते स्वस्य बीयरं यथासम्भवं स्वाभाविकं स्थापयितुम् इच्छन्ति ।

सुरक्षितफलनिर्माणार्थं त्वरितमार्गदर्शिका: १.

• प्रक्षाल्य फलं छिनत्तु।

• पाश्चुराइजेशनं वा कैम्पडेन् गोल्यः वा चिनुत।

• पाश्चुराइजेशनार्थं फलं १६०°F यावत् १०-२० निमेषपर्यन्तं तापयन्तु ।

• कैम्पडेन् गोल्यः कृते प्रतिगैलनफलं एकं गोलीं मर्दयित्वा मिश्रयन्तु, ततः २४ घण्टाः प्रतीक्षन्तु ।

भवन्तः भवतः शैल्याः अनुरूपं पद्धतिं चिन्वितुं प्राप्नुवन्ति । उभौ भवतः सहायकौ भवतः बीयरं पालयतु । महत् स्वादिष्टं, पेयं सुरक्षितं च तिष्ठति इति

फलस्य बीयरस्य च शैल्याः सन्तुलनम्

फलं चिन्वन्

यदा भवन्तः बीयरस्य कृते फलानां चयनं आरभन्ते तदा चिन्तयन्तु यत् भवन्तः केषां स्वादानाम् स्वादनं कर्तुम् इच्छन्ति। केचन फलानि साहसिकं मुष्टिप्रहारं ददति, अन्ये तु मृदुसंकेतं योजयन्ति । यदि भवान् प्रबलं गन्धं इच्छति तर्हि अनानासं वा रास्पबेरी वा प्रयतस्व । एते फलानि भवतः काचस्य मधुरफलगन्धेन पूरयितुं शक्नुवन्ति । किण्वनस्य विलम्बेन योजितः अनानासस्य रसः तान् उष्णकटिबंधीयस्वरान् वर्धयितुं शक्नोति तथा च भवतः बीयरं विशिष्टं कर्तुं शक्नोति। अपरं तु नीलबेरी वा आड़ू वा मृदुतरं स्पर्शं आनयति ।

भवन्तः अपि चिन्तयितुम् इच्छन्ति यत् भवतः बीयरं कः पिबति। बहवः जनाः फलानां बीयरस्य आनन्दं लभन्ते, परन्तु स्वादाः भिन्नाः भवितुम् अर्हन्ति । अध्ययनेन ज्ञायते यत् प्रायः स्त्रियः मधुरतराः, फलयुक्ताः च स्वादाः रोचन्ते, यथा निम्बूः वा ब्लूबेरी वा । पुरुषाः कदाचित् अधिकहॉप्स् वा कटुतायुक्तानि बीयराणि प्राधान्येन पश्यन्ति । अतः, भवतः फलस्य चयनं भवतः मित्राणि वा परिवारजनं वा प्रियं पेयं निर्मातुं भवतः सहायकं भवितुम् अर्हति । बीयर-निर्माणे प्रयुक्ताः केचन लोकप्रियाः फलाः चेरी, रास्पबेरी, आड़ू, सिट्रस् च सन्ति । एते फलानि अनेकेषु व्यञ्जनेषु उत्तमं कार्यं कुर्वन्ति, भवन्तं बहुविकल्पान् च ददति।

मेलनं बीयर शैल्याः

समीचीनफलस्य समीचीनबीयरशैल्या सह युग्मीकरणेन महत् अन्तरं भवति । गोधूमस्य एल् वा गोरा इव लघुतरं बीयरं एप्रिकट्, आड़ू, ब्लूबेरी इत्यादिभिः सुकुमारैः फलैः सह सम्यक् मेलति । एतानि बीयराणि फलस्वादं नष्टं न प्रकाशयितुं ददति। यदि भवन्तः कृष्णतरं वा गुरुतरं वा बीयरं, यथा स्टौट् वा पोर्टर् वा, पचन्ति तर्हि चेरी वा ब्लैकबेरी इत्यादीनां साहसिकफलानाम् उपयोगं कर्तुं प्रयतध्वम् । प्रबलाः माल्टस्वादाः समृद्धफलरसस्य सन्तुलनं कुर्वन्ति ।

अत्र फलानां, बीयरशैल्याः च मेलनं कर्तुं केचन युक्तयः सन्ति ।

• मृदुहॉप्स् इत्यस्य उपयोगं कुर्वन्तु येन फलस्य स्वादः न आच्छादितः भवति।

• स्वच्छं खमीरं चिनुत यत् भवतः फलेन सह न संघर्षं करिष्यति।

• फलस्य स्वाभाविकं तीक्ष्णतां चिन्तयतु। अम्ल-चेरी अथवा रास्पबेरी बेल्जियम-शैल्यां महान् कार्यं करोति ।

• सिट्रस् अथवा तीक्ष्णफलैः सह किञ्चित् अम्लतां योजयित्वा बीयरं प्रकाशयन्तु ।

• फलस्वादः स्पष्टः किन्तु प्रबलः न भवति इति सुनिश्चितं कुर्वन्तु। भवन्तः फलयुक्तं बीयरं इच्छन्ति, न तु फलरसम्।

द्रुतविचारार्थं एतत् सारणीं पश्यन्तु:

बीयर शैली	उत्तम फल युग्म	किमर्थं कार्यं करोति
गोधूम अले	आड़ू, खुबानी, ब्लूबेरी	प्रकाशः, फलं प्रकाशयति
IPA	आम, अनानास, खट्टे	उष्णकटिबंधीयस्वरः हॉप्स् इत्यस्य मेलनं करोति
स्टॉट/पोर्टर	चेरी, ब्लैकबेरी, बेर	समृद्धं फलं माल्टस्य सन्तुलनं करोति
अम्ल/लम्बिक	रास्पबेरी, चेरी, करंट	तीक्ष्णता ताजगीं वर्धयति

एतानि युग्मानि अन्वेष्य भवन्तः अनेकप्रकारस्य फलबीयरं प्राप्नुवन्ति । प्रत्येकं बीयर-फलयोः किमपि विशेषं बहिः आनयति ।

राशिः समायोजयन्

भवतः बीयर-मध्ये फलस्य सम्यक् परिमाणं प्राप्तुं किञ्चित् अभ्यासः आवश्यकः भवति । अत्यधिकं फलं भवतः बीयरस्य स्वादं रसवत् कर्तुं शक्नोति। अत्यल्पं, भवन्तः च स्वादं सर्वथा न लक्षयन्ति स्यात्। बहवः मद्यनिर्मातारः लघुसमूहेन आरभन्ते, अग्रिमे समये अधिकं फलं योजयन्ति यदि ते दृढतरं स्वादं इच्छन्ति।

शोधं दर्शयति यत् फलस्य प्रकारं परिमाणं च परिवर्तयितुं न केवलं स्वादः, अपितु भवतः बीयरस्य गन्धः, वर्णः, स्वास्थ्यलाभाः अपि प्रभाविताः भवितुम् अर्हन्ति । उदाहरणतया, खजूरं वा कदलीफलं वा योजयित्वा एण्टीऑक्सिडेण्ट् वर्धयितुं शक्यते | द्राक्षाफलस्य मस्ट् अथवा क्विन्सस्य उपयोगेन भवतः बीयरस्य गन्धः, स्वादः च परिवर्तते । फलं मेसेरेटिङ्ग्, अथवा सिक्तं कर्तुं त्यक्त्वा अपि अन्तिमपरिणामं परिवर्तयितुं शक्यते ।

यदि भवान् विभिन्नप्रकारस्य फलबीयरस्य प्रयोगं कर्तुम् इच्छति तर्हि कियत् फलं कीदृशं च उपयुज्यते इति टिप्पणीं कुर्वन्तु । एतेन भवतः प्रियं पुनरावृत्तिः अथवा अग्रिमवारं कृते व्यञ्जनानि tweak कर्तुं साहाय्यं भवति । स्मर्यतां, प्रत्येकं फलं किञ्चित् भिन्नं आनयति, अतः प्रयोगं कृत्वा मज्जन्तु!

युक्तिः : प्रबलस्वादार्थं प्रतिगैलनं प्रायः १ पौण्ड् फलेन आरभत, अथवा लघुस्पर्शार्थं तस्य अर्धं । यथा यथा गच्छसि तथा स्वादनं कुर्वन्तु तथा च स्वस्य अग्रिमस्य बैचस्य कृते समायोजनं कुर्वन्तु।

फलबीयरस्य शिल्पः : युक्तयः समस्यानिवारणं च

स्वाद एवं सुगन्धं वर्धयन्

भवन्तः इच्छन्ति यत् भवतः फलबीयरं नवीनैः, फलयुक्तैः स्वादैः, महता गन्धेन च स्फुटतु। विशिष्टानि फलबीयराणि शिल्पं करणं विवरणेषु ध्यानं दातुं अर्थः । अत्र केचन उपायाः सन्ति येन भवन्तः स्वादं गन्धं च वर्धयितुं शक्नुवन्ति।

• खमीरस्य तनावाः चिनुत ये बहु एस्टरं निर्मान्ति। एस्टर्स् भवन्तं तानि कदलीफलस्य, स्ट्रॉबेरी, सेबस्य च टिप्पण्यानि ददाति ये फलबीयरं विशेषं कुर्वन्ति।

• स्वस्य किण्वनतापमानं नियन्त्रयन्तु। उष्णतर-टेम्प्स् खमीरं अधिक-फलयुक्त-एस्टर-निर्माणे सहायकं भवति, यदा तु शीतलतर-टेम्प्स् वस्तूनि स्वच्छानि रक्षन्ति ।

• यदि भवान् अधिकं समृद्धं, पूर्णतरं स्वादं इच्छति तर्हि अधिकं वर्ट् गुरुत्वाकर्षणस्य उपयोगं कुर्वन्तु ।

• भवतः चयनितफलेन सह सङ्गतं फलं वा हॉप्स् वा शुष्क-हॉपिंगं कर्तुं प्रयतस्व। एषा पद्धतिः पॅकेजिंग् इत्यस्मात् पूर्वमेव गन्धस्य एकं मुष्टिम् योजयति ।

• विभिन्नेषु चरणेषु फलं योजयन्तु। भवन्तः फोडे किञ्चित् फलं योजयित्वा गौणकिण्वनस्य समये अधिकं च स्तरितप्रभावं प्राप्तुं शक्नुवन्ति ।

• गच्छन् भवतः बीयरस्य स्वादनं कुर्वन्तु। भवतः प्रियं स्वादं प्राप्तुं स्वस्य प्रक्रियां समायोजयन्तु।

युक्तिः - अम्लतां, अस्वादं च चिन्वितुं अभ्यासं कुर्वन्तु। एतत् कौशलं भवन्तं समस्याः पूर्वमेव ज्ञात्वा भवतः बैचस्य नाशं कर्तुं पूर्वं तान् निवारयितुं साहाय्यं करोति ।

क्षीर-अम्लस्य अथवा एसिटिक-अम्लस्य अम्लता भवतः फल-बीयरस्य उज्ज्वलं, स्फूर्तिदायकं किकं दातुं शक्नोति । भवन्तः एतत् लैम्बिक्स्, बर्लिनर् वेस् इत्यादिषु शैल्यासु पश्यन्ति । यदि भवान् अधिकं अन्वेष्टुम् इच्छति तर्हि एतादृशान् व्यायामान् प्रयतस्व ये भवन्तं उत्तम-अम्लतायाः अवांछित-अफ-स्वादस्य च भेदं वक्तुं साहाय्यं कुर्वन्ति ।

Off-Flavors परिहारः

सड़्गं अण्डानि वा घृतयुक्तानि पोप्कॉर्न् इव गन्धयुक्तं फलबीयरं कोऽपि न इच्छति । भवन्तः स्वस्य खमीरं किण्वनपदं च दृष्ट्वा एतान् अस्वादान् परिहर्तुं शक्नुवन्ति। डायसिटिल् घृतस्य स्वादं ददाति , यदा गन्धकसंयुताः पक्वगोभी इव गन्धं प्राप्नुवन्ति । यदि भवन्तः वस्तूनि त्वरितम् अथवा गलत् खमीरं प्रयुञ्जते तर्हि उभौ भवतः बीयरं लुब्धतया प्रविष्टुं शक्नुवन्ति।

स्वच्छकिण्वनस्य कृते प्रसिद्धाः खमीर-प्रजातयः चिनुत । भवतः बीयरं किण्वनं समाप्तुं पर्याप्तं समयं ददातु। शीतभण्डारणं कार्बनडाय-आक्साइड्-शुद्धिः च गन्धकस्य गन्धं दूरीकर्तुं साहाय्यं करोति । यदि भवान् अपारम्परिकखमीरस्य उपयोगं करोति अथवा वन्यजातीयैः सह सह-किण्वनं करोति तर्हि भवान् नूतनानि फलयुक्तानि टिप्पण्यानि प्राप्नुयात्, परन्तु विषमस्वादस्य अपि जोखिमं करोति । सदैव स्वसाधनं स्वच्छं सेनेटाइज्ड् च स्थापयन्तु।

वैज्ञानिकाः ज्ञातवन्तः यत् अधिकांशः अफ-स्वादः खमीर-तनावात् अथवा दुर्बल-किण्वन-नियन्त्रणात् आगच्छति । यावद्‌ there is not a lot of research on fruit beer specifically , अन्येभ्यः बीयरशैल्याभ्यः वयं यत् जानीमः तत् भवन्तः उपयोक्तुं शक्नुवन्ति। समयं गृहीत्वा तापमानं पश्यन्तु, बहुधा बीयरस्य स्वादनं कुर्वन्तु । एवं भवन्तः समस्याः दुर्गता भवितुं पूर्वं गृह्णन्ति।

संयोजनविधयः

फलबीयरस्य शिल्पनिर्माणस्य एकेन एव मार्गेण भवता न लप्यते । मिश्रणविधयः भवन्तं अधिकं जटिलं रोमाञ्चकं च पेयं दातुं शक्नुवन्ति। यथा, आधारस्वादार्थं फोडस्य समये किञ्चित् फलं योजयितुं शक्नुवन्ति, ततः नवीनगन्धार्थं गौणस्थाने फलैः सह शुष्क-हॉपिंग् इत्यस्य उपयोगं कर्तुं शक्नुवन्ति । भवन्तः प्यूरीं सम्पूर्णफलेन वा रसेन वा मिश्रयित्वा बनावटस्य, स्वादस्य च मिश्रणं प्राप्तुं शक्नुवन्ति ।

अत्र पद्धतीनां संयोजनाय केचन विचाराः सन्ति-

• पिष्टे अल्पं फलं योजयन्तु, ततः किण्वने अधिकं योजयन्तु ।

• रोचकस्वादसंवर्धनार्थं हॉप्स् तथा फलयोः सह शुष्क-हॉपिंग् इत्यस्य उपयोगं कुर्वन्तु।

• द्वौ बैचौ मिश्रयन्तु-एकं पूर्वं फलं योजितं, एकं विलम्बेन फलं योजितं-गभीरतायां ताजगीं च सन्तुलितं कर्तुं।

नोटः- पद्धतीनां संयोजनेन भवन्तः प्रयोगं कृत्वा स्वकीयां शैलीं अन्वेष्टुं शक्नुवन्ति । फल-बीयर-निर्माणस्य नूतनं प्रियं मार्गं भवन्तः आविष्कर्तुं शक्नुवन्ति ।

यदि भवान् सृजनात्मकतां प्राप्तुम् इच्छति तर्हि परोक्षात् पूर्वमेव स्वस्य बीयरं फलेन सह फ्रेंच-प्रेस्-इत्यस्य उपयोगं कर्तुं प्रयतस्व । एषा युक्तिः सम्पूर्णं बैचं न परिवर्त्य गन्धस्य वर्णस्य च विस्फोटं ददाति । फलबीयरस्य शिल्पं सर्वं नूतनानां वस्तूनाम् प्रयासः, भवतः कृते किं सर्वोत्तमम् इति ज्ञातुं च विषयः अस्ति ।

फ्रेंच-प्रेसस्य उपयोगः

किं भवन्तः कदापि सम्पूर्णं बैचं न परिवर्त्य स्वस्य बीयरस्य फलस्वादं योजयितुं नूतनं मार्गं प्रयतितुं इच्छन्ति? एकं फ्रेंच-प्रेसं गृह्यताम्! एतत् सरलं कॉफी-उपकरणं भवतः बीयर-पानात् पूर्वमेव फल-आधानस्य प्रयोगं कर्तुं साहाय्यं कर्तुं शक्नोति । भवतः विशेषस्य मद्यनिर्माणकौशलस्य आवश्यकता नास्ति। भवतः केवलं फ्रेंच-प्रेस्, किञ्चित् ताजां वा जमेन वा फलं, भवतः प्रियं बीयरं च आवश्यकम् ।

अत्र भवन्तः फलानां बियर्-निर्माणार्थं फ्रेंच-प्रेस्-इत्यस्य उपयोगं कथं कर्तुं शक्नुवन्ति इति दर्शितम् अस्ति ।

1. भवतः फलं चिनुत
   भवतः बीयरशैल्या सह सङ्गतं फलं चिनुत। जामुनम्, आड़ूः, सिट्रस्-स्लाइस् वा सम्यक् कार्यं कुर्वन्ति । भवन्तः नवीनं, जमेन, किञ्चित् फलप्यूरी वा उपयोक्तुं शक्नुवन्ति ।

2. फलं सज्जीकरोतु
   फलं प्रक्षाल्य लघुखण्डेषु छित्त्वा । यदि भवन्तः जमेन फलानां उपयोगं कुर्वन्ति तर्हि प्रथमं तत् पिघलन्तु। भवन्तः इच्छन्ति यत् फलं तस्य रसं सहजतया मुक्तं करोतु।

3. फ्रेंचप्रेस् मध्ये फलं योजयन्तु
   फ्रेंचप्रेस् मध्ये एकं मुष्टिभ्यां फलं स्थापयन्तु। अद्वितीयमिश्रणार्थं भिन्नानि फलानि मिश्रयितुं शक्नुवन्ति ।

4. बीयरं पातयन्तु
   फलस्य उपरि शनैः शनैः स्वस्य बीयरं पातयन्तु। प्लन्जरस्य कृते स्थानं त्यक्तुं फ्रेंचप्रेस् प्रायः अर्धमार्गेण पूरयन्तु।

5. Let It Steep
   Wait ५ तः १० निमेषान् यावत् । बीयरः फलात् वर्णं, गन्धं, स्वादं च गृह्णीयात् । यदि भवन्तः दृढतरं स्वादं इच्छन्ति तर्हि किञ्चित् दीर्घकालं यावत् उपविशन्तु।

6. Press and Pour
   प्लन्जरं मन्दं दबावन्तु। बीयरं भवतः काचस्य अन्तः पातयन्तु। भवन्तः उज्ज्वलाः वर्णाः द्रक्ष्यन्ति, नवीनफलानां गन्धं च सद्यः एव प्राप्नुयुः ।

युक्तिः - मित्रैः सह एतत् पद्धतिं प्रयतस्व। प्रत्येकं व्यक्तिः स्वस्य फलसंयोजनं चिन्वितुं शक्नोति। सम्पूर्णं नूतनं बैचं विना ब्रेविंग् विना भिन्नस्वादानाम् स्वादनं कर्तुं एषः एकः मजेदारः उपायः अस्ति।

फ्रेंच-प्रेसस्य उपयोगेन अन्तिमरसस्य नियन्त्रणं भवति । पूर्णसमूहे फलं योजयितुं पूर्वं अल्पमात्रायां परीक्षणं कर्तुं शक्नुवन्ति । एतेन फल-बीयर-शिल्प-निर्माणे त्रुटिः परिहरति । यदि भवद्भ्यः परिणामः रोचते तर्हि भवन्तः अग्रिमे ब्रेव-मध्ये तदेव फलं उपयोक्तुं शक्नुवन्ति ।

अत्र त्वरितसारणी अस्ति यत् भवतः फ्रेंच-प्रेसस्य कृते फलं चयनं कर्तुं साहाय्यं करोति:

बीयर शैली	उत्तमफलविकल्पाः
गोधूम अले	ब्लूबेरी, आड़ू
IPA	आम, अनानास
स्टॉट्	चेरी, रास्पबेरी
गोरा एले	स्ट्रॉबेरी, निम्बू

फलेन सह ओषधीः मसाला वा अपि उपयोक्तुं शक्यन्ते । पुदीना, तुलसी, अदरकं वा भवतः बीयरस्य विवर्तनं योजयितुं शक्नुवन्ति । केवलं प्रत्येकं उपयोगानन्तरं स्वस्य फ्रेंचप्रेस् सम्यक् स्वच्छं कर्तुं स्मर्यताम्।

एतादृशानां नूतनानां पद्धतीनां प्रयोगेन फलानां बियर्-निर्माणं रोमाञ्चकं भवति । भवन्तः स्वादानाम् अन्वेषणं कर्तुं प्राप्नुवन्ति, अन्यैः सह स्वसृष्टयः साझां कर्तुं च प्राप्नुवन्ति। फ्रेंच-प्रेस-पत्रं एकवारं प्रयतस्व पश्यन्तु च यत् भवन्तः के के नूतनाः स्वादाः आविष्कर्तुं शक्नुवन्ति!

बियरे स्वादं योजयितुं : उन्नताः तकनीकाः

फल सिरप बनाना

गृहे एव फलस्य सिरपं कृत्वा भवन्तः स्वस्य बीयरस्य स्वादं वर्धयितुं शक्नुवन्ति। एतेन विधिना माधुर्यस्य, स्वादबलस्य च नियन्त्रणं भवति । शर्करेण, जलस्य च स्फुटेन सह कटितफलं उष्णीकृत्य आरभत । यावत् फलं भग्नं न भवति, सिरपं स्थूलं न भवति तावत् यावत् क्षोभयन्तु। ठोसद्रव्याणि छानयित्वा सिरपं शीतलं कुर्वन्तु। इदानीं भवतः समीपे मधुरं, सान्द्रं द्रवम् अस्ति यत् बीयरस्य स्वादं योजयितुं सज्जः अस्ति ।

उन्नत-ब्रेविंग्-अध्ययनेन ज्ञायते यत् इक्षु-सिरप-सदृशानां सिरपस्य उपयोगेन किण्वनस्य समये खमीरस्य कार्यं कथं भवति इति परिवर्तनं कर्तुं शक्यते । यदा भवन्तः सिरपं योजयन्ति तदा खमीरः अतिरिक्तशर्करायाः उपयोगं करोति, नूतनानि स्वादसंयुतानि च निर्माति । मद्यनिर्मातृभिः ज्ञातं यत् परिवर्तनेन सिरपस्य स्तरः, तापमानं, हॉप्स् च अन्तिमस्वादं गन्धं च प्रभावितं कर्तुं शक्नोति । कालान्तरे बीयरस्य कियत् स्वादः तिष्ठति इति मापनार्थं ते विशेषसाधनानाम् अपि उपयोगं कृतवन्तः । भवन्तः एतान् विचारान् फलसिरपैः सह उपयोक्तुं शक्नुवन्ति यत् भवन्तः स्वस्य सामग्रीनां अधिकतमं लाभं प्राप्तुं शक्नुवन्ति।

युक्तिः - ताजाफलस्य मुष्टिपातार्थं गौणकिण्वनस्य समये स्वस्य सिरपं योजयन्तु। गच्छन् सर्वदा स्वादं कुर्वन्तु येन भवन्तः स्वस्य बीयरं अतिमधुरं न कुर्वन्ति।

शुष्कफलस्य प्रयोगः

शुष्कफलं लघुपुटे बहु स्वादं समायोजयति। किशमिशं, एप्रिकोट्, चेरी, खजूरमपि उपयोक्तुं शक्यते । शुष्कफलं लघुखण्डेषु खण्डयन्तु। तान् उष्णजलेन किञ्चित् मद्येन वा सिक्तं कुर्वन्तु येन मृदुः भवति, तेषां स्वादं मुक्तं कर्तुं च साहाय्यं भवति । फलं भवतः किण्वनके वा क्वाथनस्य समये अपि योजयन्तु।

शुष्कफलं गभीरं, समृद्धं च टिप्पणं बहिः आनयति यत् नवीनफलं कदाचित् सङ्गतिं कर्तुं न शक्नोति। भवन्तः कारामेलस्य, मधुस्य, मसालानां वा संकेतान् लक्षयितुम् अर्हन्ति । एषा पद्धतिः स्टौट् अथवा पोर्टर् इत्यादीनां कृष्णवर्णीयानाम् बीयरानाम् कृते सम्यक् कार्यं करोति । यदि भवन्तः ताजाः फलानि ऋतुतः बहिः भवन्ति तदा पक्वीकरणं कर्तुम् इच्छन्ति तर्हि अपि साहाय्यं करोति ।

नोटः- शुष्कफलेषु शर्कराः अथवा संरक्षकाः योजिताः सन्ति वा इति सर्वदा पश्यन्तु। एते भवतः बीयरः कथं किण्वनं करोति इति परिवर्तयितुं शक्नुवन्ति।

फलानां मिश्रणम्

विभिन्नानि फलानि मिश्रयित्वा जटिलाः रोमाञ्चकारीः च स्वादाः निर्मातुं शक्यन्ते । भवन्तः जामुनम् सिट्रस् इत्यनेन सह मिश्रयितुं शक्नुवन्ति, अथवा सेबसहितं उष्णकटिबंधीयफलं प्रयतितुं शक्नुवन्ति । प्रत्येकं फलं स्वस्य रसं वर्णं गन्धं च आनयति । यदा भवन्तः मिश्रणं कुर्वन्ति तदा भवन्तः स्वादस्य स्तराः प्राप्नुवन्ति येन भवतः बीयरः विशिष्टः भवति ।

अध्ययनेन ज्ञायते यत् बीयरमध्ये द्राक्षाफलस्य मस्ट् योजयित्वा स्वादसंयुतानां संख्या वर्धते । वैज्ञानिकाः मिश्रितबीयरेषु अधिकानि फिनोलिक अम्लानि, फलयुक्तानि अणुनि च मापितवन्तः । तेषां ज्ञातं यत् खमीर-प्रजातयः एतेषां स्वादानाम् विकासं कथं कुर्वन्ति इति परिवर्तयितुं शक्नुवन्ति । इन्द्रियपटलैः गन्धस्य, रसस्य, फेनस्य अपि कृते मिश्रितफलयुक्तानां बीयरानाम् उच्चाङ्काः दत्ताः । फलानि मिश्रयित्वा सम्यक् खमीरं चित्वा भवन्तः अद्वितीयं समृद्धं च प्रोफाइलं युक्तं बीयरं शिल्पं कर्तुं शक्नुवन्ति ।

• मिश्रणं फलानां पुष्पाणां च स्वरं वर्धयति ।

• भवन्तः अधिकं गन्धं प्राप्नुवन्ति, मुखस्य भावः च उत्तमः भवति।

• खमीरस्य चयनं भवतः मिश्रणं अधिकं विशेषं कर्तुं शक्नोति।

प्रथमं लघुपरीक्षासमूहेषु फलानां मिश्रणं कर्तुं प्रयतध्वम्। एवं, भवन्तः बृहत्तरेण स्तरेन बीयरस्य स्वादं योजयितुं पूर्वं सम्यक् मिश्रणं ज्ञातुं शक्नुवन्ति ।

इदानीं भवन्तः जानन्ति यत् ताजाः, जमेन, प्यूरी, रसः, अर्कः वा उपयुज्य बीयर-मध्ये फलस्वादं कथं योजयितुं शक्यते । क्वाथने, किण्वनस्य समये, सेवनसमये अपि फलं योजयितुं शक्यते । प्रत्येकं विधिः भिन्नं रसं गन्धं च ददाति । नूतनानि फलानि समयं च प्रयतस्व यत् भवतः सर्वाधिकं रोचते तत् अन्वेष्टुम्। सर्वदा वस्तूनि स्वच्छानि सुरक्षितानि च स्थापयन्तु। किं भवता पूर्वं फलबीयरं निर्मितम् ? स्वस्य युक्तयः प्रश्नाः वा कमेण्ट् मध्ये साझां कुर्वन्तु!

FAQ

मम बीयरमध्ये डिब्बाबन्दफलस्य उपयोगं कर्तुं शक्नोमि वा ?

भवन्तः डिब्बाबन्दफलस्य उपयोगं कर्तुं शक्नुवन्ति, परन्तु लेबलं पश्यन्तु । रसेन समाहितं फलं चिनुत, न तु सिरपे। योजितं संरक्षकं परिहरन्तु। फलं स्वस्य बीयरमध्ये योजयितुं पूर्वं प्रक्षाल्यताम्। डिब्बाबन्दफलं स्वादं परिवर्तयितुं शक्नोति, अतः प्रथमं लघुसमूहस्य स्वादनं कुर्वन्तु ।

मम बीयरं मेघयुक्तं न भवतु इति कथं फलं रक्षे ?

फलस्य कृते सूक्ष्मजालपुटस्य उपयोगं कुर्वन्तु। फलं बाटलीकरणात् पूर्वं निष्कासयन्तु। बीयरं स्वच्छं कर्तुं सहायकं भवितुं पेक्टिक एन्जाइमस्य उपयोगं कर्तुं प्रयतध्वम्। कतिपयदिनानि यावत् शीतलं भवतः बीयरं क्रैश कुर्वन्तु। एतेन ठोस पदार्थाः तले निवसितुं साहाय्यं कुर्वन्ति ।

फलं योजयित्वा मम बीयरस्य विस्फोटः भविष्यति वा ?

यदि भवन्तः बाटलीकरणात् पूर्वमेव फलं योजयन्ति तर्हि अवशिष्टाः शर्कराः अतिरिक्तं किण्वनं जनयितुं शक्नुवन्ति । एतेन दबावः निर्मीयते, पुटस्य विस्फोटः अपि भवितुम् अर्हति । सर्वदा भवतः बीयरं फलं योजयित्वा किण्वनं समाप्तं कुर्वन्तु। जाँचार्थं जलमापकस्य उपयोगं कुर्वन्तु।

आरम्भकानां कृते किं उत्तमं फलं प्रयत्नः कर्तुं शक्यते?

रास्पबेरी वा ब्लूबेरी इत्यादिभिः जामुनैः आरभत । एतानि फलानि सुलभानि भवन्ति, दृढस्वादं च ददति । सिट्रस् स्लाइस् अपि सम्यक् कार्यं कुर्वन्ति । यावत् अधिकं आत्मविश्वासः न भवति तावत् गर्तयुक्तानि वा स्थूलचर्मयुक्तानि फलानि परिहरन्तु ।

मम बीयरस्य कियत् फलं योजयितव्यम् ?

एकः उत्तमः आरम्भबिन्दुः प्रतिगैलनं बीयरं ०.५ तः १ पौण्ड् यावत् फलं भवति । यथा गच्छसि तथा स्वादयतु। अग्रिमे समये भवन्तः सर्वदा अधिकं योजयितुं शक्नुवन्ति। अत्यधिकं फलं बीयरं अतिक्रान्तं कर्तुं शक्नोति।

एकस्मिन् समूहे भिन्नानि फलानि मिश्रयितुं शक्नोमि वा ?

अत्यन्तम्‌! फलानां मिश्रणेन नूतनाः स्वादाः, गन्धाः च सृज्यन्ते । जामुनम् सिट्रस् अथवा उष्णकटिबंधीयफलैः सह मिश्रयितुं प्रयतध्वम्। भवन्तः किं प्रयुञ्जते इति टिप्पणीं कुर्वन्तु। एतेन भवतः प्रियसंयोजनानां पुनरावृत्तिः भवति ।

किं मया फलं योजयितुं पूर्वं सेनेटाइज् करणीयम् ?

आम्, सर्वदा फलं स्वच्छं कृत्वा सेनेटाइजं कुर्वन्तु। सम्यक् प्रक्षाल्यताम्। भवान् कैम्पडेन् गोल्यः फ्रीज्, पाश्चुराइज्, अथवा उपयोक्तुं शक्नोति । एतेन भवतः बीयरात् वन्यखमीरः जीवाणुः च बहिः भवति ।

युक्तिः - स्वच्छं फलं प्रतिवारं सुरक्षितं, स्वादिष्टं बीयरम् इति अर्थः!