दृश्य: 0 लेखक: साइट सम्पादक प्रकाशन समय: 2024-04-23 उत्पत्ति: क्षेत्र
ऊर्जापेयानि तानि पेयानि निर्दिशन्ति ये पेयेषु पोषकद्रव्याणां रचनां अनुपातं च समायोजयित्वा मानवकार्यं किञ्चित्पर्यन्तं नियन्त्रयन्ति । प्रासंगिकदत्तांशैः कार्यात्मकपेयानां वर्गीकरणानुसारं व्यापक ऊर्जापेयेषु क्रीडापेयानि, ऊर्जापेयानि, स्वास्थ्यप्रभावयुक्तानि अन्ये पेयानि च सन्ति इति मन्यते ऊर्जापेयम् एकप्रकारस्य स्वास्थ्यपेयम् अस्ति यत् २००० तमे वर्षात् यूरोप, अमेरिका, जापान इत्यादिषु विकसितदेशेषु लोकप्रियम् अस्ति ।अस्मिन् पोटेशियमः, सोडियमः, कैल्शियमः, मैग्नीशियमः इत्यादयः विद्युत्विलेयकाः सन्ति, मानवशरीरस्य द्रवस्य संरचनायाः सदृशाः, पिबनस्य अनन्तरं शरीरेण अधिकशीघ्रं अवशोषिताः, समये एव शरीरस्य पूरकं भवति तथा च बहुव्यायामस्य कारणेन शरीरस्य पूरकं भवति तथा च जलस्य स्वेदस्य हानिः तथा च विद्युत्प्रवाहस्य (लवणम्), अतः तत् शरीरम् सन्तुलनं प्राप्तुं द्रवाः । यदा ऊर्जापेयपानं फैशनं जातम् तदा उद्योगः प्रफुल्लितः अभवत्
मुख्य श्रेणी
1. शर्करायुक्तानि पेयानि
तेषु अधिकांशः आहारतन्तुयुक्तानि पेयानि निर्दिशन्ति, ये उदरस्य नियमनं कर्तुं शक्नुवन्ति । सामान्यतया भोजनात् पूर्वं भोजनानन्तरं वा पाचने सहायकं भवति, शरीरात् विषाणि निर्मूलयितुं च पिब्यते । कब्जरोगयुक्ताः जनाः दीर्घकालं यावत् पिबन्ति, शनैः शनैः आन्तरस्य नियमनं कर्तुं, कब्जस्य निवारणं कर्तुं, चिकित्सां च कर्तुं शक्नुवन्ति ।
2.विटामिन पेयम्
शरीरस्य पूरकं कर्तुं शक्नोति विविधपोषकाणां आवश्यकता भवति। मानवशरीरस्य आवश्यकविटामिनस्य पूरकस्य अतिरिक्तं विटामिनपेयस्य एण्टीऑक्सिडेण्ट् घटकाः शरीरस्य अपशिष्टं अपि दूरीकर्तुं शक्नुवन्ति, वृद्धावस्थाविरोधी भूमिकां च निर्वहन्ति एतादृशं पेयं सर्वेषां कृते उपयुक्तम् अस्ति। परन्तु सामान्यविटामिनपेयानि उच्चशर्करायुक्तानि पेयानि सन्ति, यत् मधुमेहरोगिणां कृते न अनुशंसितम्, यथा रेडबुलः डिब्बाबन्दकार्यात्मकपेयानां प्रतिनिधिः अस्ति, यः विटामिनपूरकं ताजगीं च आरभुं शक्नोति, परन्तु यस्मिन् कैफीनम् अस्ति तत् नाबालिगानां कृते पिबितुं उपयुक्तं नास्ति, बोतलबद्धेषु यिंगफेईशक्तियुक्तेषु पेयेषु कैफीनं नास्ति, परन्तु नाबालिगानां कृते पिबितुं न अनुशंसितम्।
3.खनिज पेयम्
विटामिनपेयस्य कार्यस्य सदृशं मानवशरीरस्य आवश्यकं लोहं, जस्ता, कैल्शियम इत्यादीनां विविधखनिजतत्त्वानां पूरकत्वेन, मानवप्रतिरक्षाकार्यं शारीरिकसुष्ठुतां च वर्धयितुं, अस्थिसौषिर्यस्य सुधारणाय, प्रभावीरूपेण क्लान्ततायाः प्रतिरोधाय च अस्य उपयोगः भवति सहजश्रान्तानां प्रौढानां कृते उपयुक्तं, बालकानां कृते न उपयुक्तम्।
4.क्रीडा पेयम्
क्रीडापेयम् शीतलपेयम् अस्ति यस्य पोषकद्रव्यसंरचना सामग्री च शारीरिकव्यायामे भागं गृह्णन्तः क्रीडकानां वा जनानां क्रीडाशारीरिकलक्षणानाम् विशेषपोषणस्य च आवश्यकतानां अनुकूलतां प्राप्तुं शक्नुवन्ति क्रीडापेयानि विशिष्टकार्ययुक्तानां कार्यात्मकविशेषपेयानां भवन्ति, येन क्रीडकाः वा क्रीडासु भागं गृह्णन्तः जनाः जलस्य, विविधपोषणतत्त्वानां च शीघ्रं पूरकं कर्तुं शक्नुवन्ति उपभोगं न्यूनीकर्तुं, जीवनशक्तिं पुनः स्थापयितुं च शक्नोति । तेषु अधिकांशेषु प्रोटीन्, पेप्टाइड्, अमीनो अम्लानि च बहुसंख्याकाः सन्ति ये मानवशरीरस्य कृते लाभप्रदाः सन्ति, तथा च मानवशरीरेण बहुव्यायामस्य, श्रमस्य, स्वेदस्य च कारणेन नष्टं जलं विद्युत् विलेयकं (लवणं) च समये पूरकं कर्तुं शक्नुवन्ति, येन शरीरस्य द्रवः सन्तुलितावस्थां प्राप्तुं शक्नोति शारीरिकश्रमस्य अनन्तरं सर्वविधजनानाम् कृते उपयुक्तः, बालकानां कृते उपयुक्तः नास्ति, उच्चरक्तचापयुक्तानां रोगिणां कृते सावधानीपूर्वकम्।
5.प्रोबायोटिक पेयम्
मानवस्य उदरस्य लाभप्रदजीवाणुनां वृद्धिं प्रवर्धयितुं, आन्तरिककार्यं सुधारयितुम्, पाचनं, सौन्दर्यं च साहाय्यं कर्तुं शक्नोति, विशेषतः वृद्धानां अपचनयुक्तानां जनानां कृते उपयुक्तम्।
6.प्रतिरक्षाविज्ञानीय पेयम्
प्रतिरक्षाकार्यात्मकपेयानि, यथा कॉर्डिसेप्स् पॉलीसैकराइड्, मशरूम पॉलीसैकराइड्, अमीनो अम्लानि, पेप्टाइड् च सह योजितानि पेयानि । अधिकांशः कॉर्डिसेप्स् पॉलीसैकराइड् घटकाः मैनोज, गैलेक्टोज, ग्लूकोज इत्यादिभिः निर्मिताः भवन्ति ।बहुसंख्येन औषधशास्त्रीयप्रयोगेषु ज्ञातं यत् कॉर्डिसेप्स् पॉलीसैकराइड् इत्यस्य अर्बुदविरोधी भवति, एकनाभिकीयमैक्रोफेजस्य भक्षककोशिकाक्षमतां वर्धयति, मूषकस्य सीरमस्य =8 > सामग्रीं वर्धयति, विट्रोमध्ये लिम्फोसाइट्रूपान्तरणं प्रवर्धयति, विकिरणविरोधी कार्याणि च भवन्ति लेन्टिननस्य प्रतिरक्षाविनियमनं, अर्बुदविरोधी, संक्रमणविरोधी, शरीरस्य विषहरणक्षमतां वर्धयितुं, रक्तस्य लिपिड् न्यूनीकर्तुं, वृद्धावस्थाविरोधी, वायरसविरोधी इत्यादीनि कार्याणि सन्ति
7.कम ऊर्जायुक्तं पेयम्
अन्येषां ऊर्जापेयानां अपेक्षया विशेषतः शारीरिकशक्तिपूरकाणां अपेक्षया कैलोरी, मेदः, शर्करायाः मात्रा च न्यूना भवति, स्थूलजनानां कृते उपयुक्ता च भवति न्यून ऊर्जायुक्तानि पेयानि चीनीयजनानाम् कृते पिबितुं अतीव उपयुक्तानि सन्ति, यतः चीनीयजनानाम् उपस्वास्थ्यस्य अनुपातः तुल्यकालिकरूपेण गम्भीरः अस्ति, २०१२ तमे वर्षे विश्वे उपस्वास्थ्यजनसंख्यायाः कुलम् अनुपातः ७५% यावत् अभवत्, उपस्वास्थ्यस्य एकं कारणं अस्माकं सामान्यभोजनाभ्यासस्य कारणेन अस्ति, सर्वदा उच्च ऊर्जायुक्तं भोजनं खादन्तु विशेषतः बहवः विशेषाः जनाः (यथा वृद्धाः, बालकाः, रोगिणः वा बृहत् शारीरिकसेवनयुक्ताः जनाः इत्यादयः) पोषकद्रव्याणां ग्रहणार्थं अधिकं भोजनं खादन्ति, येन मोटापाः इत्यादयः उपस्वास्थ्यसमस्याः भवन्ति परन्तु न्यूनशक्तियुक्तानि कार्यात्मकानि पेयानि पिबन् अस्माकं शरीरस्य आवश्यकानां पोषकाणां पूरकं भवितुम् अर्हति । अमीनो-काङ्गयुआन् अमीनो अम्लपेयस्य सेवनेन न केवलं उपस्वास्थ्यसमस्याः भविष्यन्ति, अपितु मानवशरीरस्य आवश्यकानां पोषकाणां पूरकत्वेन प्रतिरोधः वर्धते च।